Şalterler-Anahtarlar
Kontak konumunu fiziksel hareket ile değiştiren kumanda elemanlarıdır.Bunların
değişik tipleri vardır.Örneğin, basmalı anahtarlar, mafsallı anahtarlar, dokunmatik anahtarlar,
ışıklı anahtarlar vb. Şalterler genelde iki tipte yapılırlar.
1-Kalıcı tip anahtarlar-şalterler 2-Butonlar (geri dönüşlü şalterler)

Kalıcı Tip Şalterler
Kalıcı tip şalterler
yeni bir komut gelinceye
kadar en son halini
korurlar. Genellikle
kumanda sistemlerinin
ana girişlerinde kullanılır.
Örnek olarak lamba
anahtarları ve pako
şalterler verilebilir ve
Şekil 2.5’te
görülmektedir.

Butonlar
· Start Butonu
Start (başlatma) butonudur. Bu butonlarda kontak normalde açıktır. Butona basılınca,
açık olan kontak kapanır. Buton üzerinden etki kaldırıldığında, kapanan kontak hemen açılır.
Bunlara ani temaslı buton da denir. Resim 2.4’te start butonu ve sembolü görülmektedir.

Stop Butonu
Durdurma butonudur. Bu butonlarda kontak normalde kapalıdır. Butona temas
edilince, kapalı olan kontak açılır; temas olduğu sürece açık kalır. Butondan temas kalkınca
kontaklar normal konumunu alır. Resim2.5’te stop butonu ve sembolü görülmektedir.

Jog (Kesik çalıştırma) Butonu veya İki Yollu Kumanda Butonu
Start ve stop butonunun birleşiminden oluşmuştur. Kapalı kontak stop butonu olarak
açık kontak ise start butonu olarak kullanılır. Resim2.6’da jog butonu ve sembolü
görülmektedir.

Aşağıdaki Şekil 2.5’te ve Şekil 2.6’da buton, anahtar, çift yollu kumanda butonu ve
kontaktörlerin PLC’ye bağlantısı görülmektedir.

Mekanik Sınır Anahtarları
Mekanik bir etkiyle kontakları konum değiştiren elemanlardır.
Aşağıdaki Şekil 2.7’de mekanik sınır anahtarlarının PLC’ye bağlantısı görülmektedir.

Temassız Algılayıcılar
Ø Manyetik Temassız Algılayıcılar
Bu tip algılayıcıların temel fonksiyon elemanları; manyetik alanı algılamaya yardımcı
olan „Hall-Jeneratörü“ ve „Manyetik Alan Plakası“ dır.
Hall-Jeneratörünün çalışma prensibi Lorentz kanununa dayanır. (Lorentz kanunu;
hareket halindeki yük taşıyıcıları manyetik alana maruz kaldıklarında yönlerinden saparlar.)

Manyetik alan olmadığında yarı iletken plakanın (İndiyum-Arsenik veya İndiyum-Antimon)
içerisindeki yük taşıyıcıları her bölgede aynı yoğunluktadırlar. Böylece herhangi bir gerilim
oluşamaz. Plakaya dışarıdan manyetik alan etki ettiğinde yük taşıyıcıları yörüngelerinden
saparlar. Bu durumda yan kontaklardan birinde yük taşıyıcı fazlalığı, diğerinde yük taşıyıcı
azlığı meydana gelir. Yani bu bir potansiyel farkıdır ve “Hall“ gerilimi olarak adlandırılır.
Manyetik alana bağlı olarak oluşan bu gerilimin büyüklüğü; yük taşıyıcılarının hareketliliği
ile yoğunluklarına (RH), kumanda akımına (IS), manyetik alan yoğunluğuna (B) ve yarı
iletken plakanın kalınlığına (d) bağlıdır.
· Hall-Jeneratörü Yapısı ve Çalışması

Manyetik Alan Plakası Yapısı ve Çalışması

Manyetik alan plakası üzerine yarı iletken tabaka (InSb=İndiyum-Antimon) sürülmüş,
dikdörtgen şeklinde seramik bir taşıyıcı plakadan oluşur ve bu yarı iletkenin içinde çok
küçük aralıklarla metal şeritler bulunur. Bu metal şeritler akım yönüne dik olarak
bulunduklarından akım geçişini engellemezler. Dış manyetik alan olduğunda Lorentz
kuvveti yük taşıyıcılarını saptırarak yollarını uzatır. Bu akıma karşı zorluk ve plakanın
direncinin artması demektir. Bu direnç manyetik alan kuvvetine bağlı olarak değişir. Bu
değişim bir dirençle seri bağlanarak veya köprü devrede kullanılarak gerilime çevrilebilir.
Manyetik alan plakalarının dirençleri 1W ile 1000W arasındadır. Manyetik alan plakaları
büyük ölçüde ısıya bağımlıdırlar. Bu yüzden içinden geçen akımın ısı yaratmamasına ve
bulundukları çevrede aşırı ısıya maruz kalmamalarına dikkat edilmelidir.

Hall-Jeneratörü ve Manyetik Alan Plakalarının Kullanıldıkları Yerler
o Manyetik alan
yoğunluğunun
ölçülmesinde
o Manyetik alan tespitinde
o Sıva ve toprak altı iletken
hatlarının tespitinde
o Algılayıcı olarak
otomasyon tekniğinde
o Örnek olarak silindir
pozisyonlarının
tespitinde kullanılır.

Bir manyetik algılayıcının içyapısı aşağıdaki Şekil 2.10’da blok şeması gösterilmiştir;

Manyetik alana sahip bir nesne algılayıcıya yaklaştığında, Hall-Jeneratörü (veya
manyetik alan plakası) sayesinde algılama gerçekleşir. Müteakip elektronik devrede uygun
yükseklikte gerilim seviyesine çevrilir ve bu seviye bir komparator (karşılaştırıcı) tarafından
değerlendirilerek çıkış katına sinyal gönderilir. Çıkış katında anahtarlama işlemi yapılarak,
algılayıcı çıkış sinyali elde edilir. Ayrıca çıkış katında kısa devre ve aşırı akımdan koruma
düzeni bulunmaktadır. Aşağıdaki Şekil 2.11’de manyetik temassız algılayıcıların PLC’ye
bağlantısı görülmektedir.

Şekil 2.11: Manyetik temassız algılayıcıların PLC’ye bağlantısı

İndüktif Temassız Algılayıcılar
Algılayıcı içerisinde bulunan osilatör elektromanyetik değişken bir alan üretir ve bu
alan algılayıcının aktif yüzeyinden çıkarak ön tarafına yayılır. Elektriksel iletken olan bir
nesne (metal) algılayıcıya yaklaştırılırsa, elektromanyetik değişken bir alana girdiği için
üzerinde gerilim indüklenerek içersinde fuko akımları oluşur. Böylece osilatör daha çok
akım çeker ve amplitüd (gerilim seviyesi) düşer. Amplitüdün düşmesi bir komparator
(karşılaştırıcı) tarafından değerlendirilerek çıkış katına sinyal gönderilir. Çıkış katında
anahtarlama işlemi yapılarak algılayıcı çıkış sinyali elde edilir. Algılayıcının önünde
herhangi bir metal nesne olmadığı sürece bu amplitüd aynı seviyede kalır ve komparator
reaksiyon göstermediği için çıkış sinyali alınmaz.
Aşağıda Şekil 2.12’de indüktif algılayıcının prensip şeması verilmiştir.

 İndüktif algılayıcının içyapısı aşağıda Şekil 2.13’te blok şema olarak gösterilmiştir;

Şekil 2.13: İndüktif algılayıcının iç yapısının blok şeması

İndüktif algılayıcının sembolü ve çeşitli modelleri Resim 2.9’da gösterilmiştir.

 Resim 2.9: İndüktif algılayıcıler

Aşağıdaki şekil 2.14’de indüktif temassız algılayıcıların PLC’ye bağlantısı görülmektedir.